Pilotproject plaatsing windturbines Provincie Friesland

Uit de opdracht:

Aan drie bureaus voor Landschapsarchitectuur (HNS, B&B en West 8) en twee beeldende kunstenaars (Roebers en Sciarone) is gevraagd een ideeënschets te leveren voor de plaatsing van windturbines op een aangegeven lokatie in de gemeenten Frankerdeel en het Bildt.

De opdracht die is verstrekt door de Provincie Friesland en de gemeenten Franekerdeel en het Bildt gaf de volgende richtlijnen mee:

“In de Streekplanuitwerking wordt gesteld dat bij de invulling van de lokatie met windturbines de overgang moet worden gemaakt van een gebied met lijnopstellingen (Afsluitdijk, Harlingen) naar een gebied met clusteropstellingen (het gebied van de voormalige Middelzee) De aansluiting van dit project op andere projecten in de omgeving speelt daarbij een rol.

Op voorhand is geen vermogen (Megawatt = MW) genoemd dat binnen de grenzen van de studielocatie moet worden geplaatst. Wel streven wij naar een invulling waarmee een zo groot mogelijk vermogen wordt geplaatst, met zo min mogelijk windturbines. Op dit moment komt dat neer op turbines van ca. 500 KW per turbine.”

Enkele notities uit de presentatie van Frank Sciarone:

...Vermoedelijk in hetzelfde jaar, in 1912, bericht Fernand Léger dat hij samen met Constantin Brancusi en Duchamp een tentoonstelling over vliegtuigtechniek bezocht en dat Duchamp tegen zijn goede vriend Brancusi zel: “De schilderkunst heeft haar langste tijd gehad. Wie zal er ooit iets beters maken dan een propellor? Zeg eens, kun jij dat?”... (‘Marcel Duchamp', Janis Mink)

De windturbine heeft ondanks zijn visuele sterke uitstraling een primitief karakter.

Het rendement is laag ten opzichte van het visuele kabaal.

De windturbine is ook: eerlijk.

De kwaliteiten van de windturbines vragen om een specifieke uitspraak, die in een uitgesproken toepassing ook conflicten zullen opleveren.

Ook van belang: de toevoeging van het immateriële aspect: de wind.

Een lijn van windturbines, meestal parallel aan een dijk of kustlijn, bevestigt een lijn die er al is. Maakt de bestaande lijn vertikaal. Het beeld is erg hard van uitstraling: de masten sluiten zich als een muur en de draaiende propellers zijn als prikkeldraad. (Geen poëzie)

De keurige geometrische parkopstelling van windturbines toont zich vanuit verschillende hoeken volledig ongeordend.

Het feit dát windturbines geplaatst worden is veel ingrijpender dan de wijze waarop ze worden geplaatst.

De windturbine kan nooit een ondergeschikte rol vervullen wanneer die wordt gebruikt om een landschap te creëren.

De ‘Kromme Lijn' opstelling toont zich vanaf het Wad als een golvende lijn boven de dijk. Een sierlijk gebeuren.

Uit het rapport van de beoordelingscommissie* aan de stuurgroep voor het pilootproject Franekerdeel – het Bildt. Leeuwarden 9 april 1996:

Sciarone

‘Kromme Lijn'

Landschappelijke en Artistieke kwaliteit

De gegeven analyse van het verschijnsel windturbine in haar omgeving is scherp en waardevol. Veel interessante ideeën zijn gepresenteerd.

Net als bij bureau West 8 geldt hier echter de vraag naar het waarom (de functionaliteit) van de lijn. Het aantrekkelijke van het creëren van een kromme lijn in plaats van een rechte is naar het idee van de commissie ondermeer dat deze minder als een wand zal worden ervaren.

De commissie onderschrijft de conclusie van Sciarone dat voor het onderzoek van de uitwerking van het idee simulaties nodig zijn: Is het bedoelde effect in de werkelijkheid ook waarneembaar.

De voorgestelde ingreep is kwetsbaar, niet zo flexibel, maar wellicht gemakkelijker aan te passen in het bestaande landschap dan het concept van West 8. Om het idee volledig/zuiver tot zijn recht te laten komen, verwacht de commissie dat in de omgeving geen andere windturbines geplaatst zouden moeten worden.

Vanuit artistiek oogpunt wordt het een boeiend en doordacht idee gevonden.

Beoordeling

De ‘Kromme Lijn' van Sciarone is een pleidooi voor een groots gebaar, net als de inzending van het bureau West 8. Door dhr. Sciarone wordt aangegeven dat binnen de meegegeven ruimtelijke randvoorwaarden, de ‘Kromme Lijn' niet uitvoerbaar is. De commissie ziet echter een bredere toepassing voor dit idee en meer aanknopingspunten voor toepassing binnen huidige beleid, dan voor de met precisie uitgemeten totaaloplossing van bureau West 8.

De commissie zou willen aanbevelen te onderzoeken of er toch bij nadere studie een uitwerking ontstaat die binnen de aangegeven locatie uitgevoerd kan worden. Daarbij zou gezocht kunnen worden naar mogelijkheden voor aanpassing van bepaalde ruimtelijke randvoorwaarden (bijvoorbeeld t.a.v. de geluidzones, wanneer blijkt dat bepaalde grondeigenaren in het project zouden participeren).

Zowel de Windpolder (HNS) als de Kromme Lijn (Sciarone) bieden interessant aanknopingspunten voor het vervolg.

Advies

De commissie vindt de inzendingen zodanig dat er geen eenduidige en onvoorwaardelijke keuze te maken is voor één daarvan. Toch wil zij graag tot een aanbeveling komen.

Uiteindelijk doet zij deze op basis van twee kenmerken:

1. het bereiken van een landschappelijke meerwaarde,

2. zicht op praktische haalbaarheid.

Op grond van de landschappelijke meerwaarde geeft de commissie aan dat zowel de Windpolder als de Kromme Lijn aan dit doel zou kunnen beantwoorden.

Op grond van het tweede punt is de inschatting van de commissie dat de visie van Sciarone en het concept van de Kromme Lijn in combinatie met zijn probleemaanpak een goede basis is voor de uitvoering van de tweede fase van het project.

Door aanpassingen die nodig zullen zijn aan het concept van de Windpolder en de bestuurlijk zware procedure die voor de uitvoering daarvan nodig is, beoordeelt de commissie dit idee als moeilijker uitvoerbaar.

Wanneer door de stuurgroep wordt besloten om verder in zee te gaan met Sciarone, is het in de opvatting van de commissie een goede zaak, om bij deze vervolgstap, ook een bureau voor landschapsarchitectuur te betrekken. Hoewel de commissie in het voorgaande gesteld heeft dat het concept van het bureau West 8 te ver van de opdracht staat, zou zij willen adviseren om dit bureau in een vervolgtraject, samen met Sciarone te laten werken aan de nadere uitwerking van de Kromme Lijn.

Leeuwarden april 1996

* Beoordelingscommissie:

voorzitter:

dhr. H.R. Heite, Burgermeester Gemeente Weststellingwerf

landschapsarchitectuur:

dhr. K Kerkstra, Vakgroep Ruimtelijke Planvorming Landbouw Universiteit Wageningen

beeldende kunst:

dhr. A. Waalkens

techniek en financiën:

dhr H.J. Kouwenhoven, Energie Noord West

ruimtelijke inpasbaarheid:

secretaris:

dhr. W. Meerdink, Veenwouden

mw E.C. Bakker, Afdeling Ruimtelijke Plannen Provincie Friesland

Zie ook het artikel ‘Windmolenparken overschrijden de grenzen' van Herma Hekkema in ‘Blauwe Kamer' , juli 1996.

Pilot project wind turbine placement in the Province of Friesland

  From the commission:

Three Landscape Architecture Bureaus (HNS, B&B and West 8) and two artists (Roebers and Sciarone) were asked to provide a concept sketch for the placing of wind turbines at a given location in the districts of Franekerdeel and het Bildt.

The commission was by order of the Province of Friesland and the councils of Franekerdeel and het Bildt, and included the following directives:

“In the Regional Development Plan it is stated that with the placement of wind turbines at the location, the transition must be made from an area of linear deployment ( Afsluitdijk, Harlingen) to an area of cluster deployment (the area of the former Middelzee). How this project interconnects with other projects in the surroundings, also plays a role. It has not been determined beforehand how much capacity (megawatt = MW) should be placed within the confines of the study-location. However, we are striving for a solution to place the greatest possible capacity, using as few as possible wind turbines. At this point that results in turbines of ca. 500 KW per turbine.”

Some notes from the presentation by Frank Sciarone:

….supposedly in the same year, in 1912, Fernand Léger reported that he visited a technical aeronautical exhibition together with Constantin Brancusi and Duchamp and that Duchamp said to his good friend Brancusi: “Painting has seen her best days. Who could ever make anything better than a propeller? Tell me, could you?”… (‘Marcel Duchamp', Janis Mink)

The wind turbine has, despite its visually strong presence, a primitive character.

Output is low when compared to the visual racket.

The wind turbine is also: honest.

Wind turbines typically demand a certain approach, in a marked deployment this may lead to conflicts.

Also important: addition of the immaterial aspect: the wind.

A line of wind turbines, usually parallel to a dike or coastline, reinforce the line that is already there. Makes the existing line vertical. The image is uncompromising: the masts form a wall and the turning propellers are like barbed wire. (Not poetic)

The neat geometric formation of wind turbine parks is seen from different viewing points as completely unordered.

The fact of putting up wind turbines is much more drastic than the manner in which they are put up.

The wind turbine can never play an inferior role when used to create a landscape.

The “Wavy Line” formation is seen from the Wad as an undulating line above the dike.

From the assessment committee's* report to the steering committee for the pilot project Franekerdeel – het Bildt. Leeuwarden 9th April 1996 :

  Sciarone

“Wavy Line”

Artistic qualities and relationship to the landscape

The analysis given of the phenomenon of wind turbines in their surroundings is valuable and to the point. Many interesting ideas are presented. Just as with the West 8 bureau, what really counts here is the question of, why (the functionality of) a line. The attraction of creating a wavy line instead of a straight one is in the committee's opinion that this will be less likely to be experienced as a wall.

The committee endorses Frank Sciarone's conclusion, that simulations will be necessary for the investigation into the development of the idea: Will the intended visual effect also work in reality.

The proposed intervention is vulnerable, not very flexible, but perhaps easier to adapt to the existing landscape than West 8's concept. To do complete justice to the idea, the committee expects that no other wind turbines will be placed in the surroundings.

From an artistic point of view it is found to be an exciting and well thought through idea.

Judgement

Frank Sciarone's ‘Wavy Line' makes a plea for a grand gesture, just as does the entry of bureau West 8. Mr. Sciarone indicates that the ‘Wavy Line' is not feasible within the given environmental legislation. Nevertheless, the committee sees a wider use for this idea and more possibilities of application within present policy, than for the precisely defined total solution of bureau West 8.

The committee would like to recommend examining as to whether through further study, a development could arise that would be able to be carried out at the given location. Thereby, possibilities should be looked for in adapting certain environmental legislation (for example with respect to: noise zones, if it turns out that certain property owners would want to participate in the project).

Both the Windpolder (HNS) and the Wavy Line (Sciarone) offer interesting starting points for the future.

Recommendation

  It is the finding of the committee that both entries are as such, that no unambiguous and unconditional choice can be made for one of them. Nevertheless, it does want to make a recommendation.

Ultimately, it does this on the basis of two points:

1. achieving an augmentation of the landscape,
2. insight into practical feasibility.

On the grounds of landscape augmentation, the committee feels that both the Windpolder and the Wavy Line could achieve this goal. On the grounds of the second point, it is the committee's assessment that Sciarone's vision and the concept of the Wavy Line , in combination with his approach to this problem, is a good basis for the execution of the second phase of the project.

Due to the changes that will be necessary to the Windpolder concept and the difficult administrative procedure that would be needed for its execution, it is the committee's judgement that this idea is the more difficult to carry out.

If the steering committee decides to proceed further with Sciarone, it is this committee's view, that it will be a good idea to involve a landscape architecture bureau in the next stage. Although the committee previously stated that bureau West 8's concept was too far removed from the assignment, it would like to suggest that, in the next stage, this bureau should work together with Sciarone on the further development of the Wavy Line .

Leeuwarden April 1996

* Assessment committee:

Chairman:

Mr. H. R. Heite, Major, District of Weststellingwerf

Landscape architecture:

Mr. K Kerkstra, Vakgroep Ruimtelijke Planvorming Landbouw Universiteit Wageningen

Art:

Mr. A. Waalkens

technique and finance:

Mr. H.J. Kouwenhoven, Energie Noord West

environmental feasibility

secretary:

Mr. W. Meerdink, Veenwouden

Ms. E.C. Bakker, Afdeling Ruimtelijke Plannen Provincie Friesland

See also the article ‘Windmolenparken overschrijden de grenzen' , Herma Hekkema in ‘Blauwe Kamer' , July 1996.